De zin en onzin van voorstrijken

Zoals de schoenenwinkel graag schoenpoets verkoopt bij een paar nieuwe schoenen, worden bij tegellijmen vaak voorstrijkmiddelen aangeraden. Voorstrijken kan zeker meerwaarde hebben, maar alleen wanneer de ondergrond daarom vraagt. Het is dus geen laag die je standaard uit voorzorg aanbrengt.

Een geschikte voorstrijk helpt om de ondergrond voor te bereiden op de volgende bewerking, zoals lijmen, egaliseren of afwerken. Welke voorstrijk nodig is, hangt af van wat je aantreft: een sterk zuigende, niet-zuigende, gladde, gesloten, stoffige of onregelmatig zuigende ondergrond.

Kan ik uit voorzorg een voorstrijk gebruiken?
Nee, de ondergrond moet een voorstrijk echt nodig hebben. Uit voorzorg een voorstrijk toepassen kan zelfs leiden tot problemen. Sommige nieuwe of voldoende stabiele ondergronden kunnen prima verder worden afgewerkt zonder voorstrijklaag.

Daarnaast is voorstrijken een extra stap in het proces: iets dat ook tijd kost. Tijd om aan te brengen, maar ook de nodige tijd om te drogen. Laat dit echter geen reden zijn om het niet te doen in gevallen waar het wel nodig is.

Je kunt vrij eenvoudig testen of een voorstrijk nodig is. Druppel bijvoorbeeld wat water op de ondergrond. Verdwijnt het water snel, dan is er sprake van zuiging. In dat geval is het verstandig om een geschikte voorstrijk te gebruiken voordat je de lijm of egalisatielaag aanbrengt. Door de zuiging te reguleren, krijgt de volgende laag meer kans om goed te hechten en gelijkmatig te drogen.

De ondergrond beoordelen

De ondergrond bepaalt of je moet voorstrijken en welk type voorstrijk daarbij past. Met een paar eenvoudige controles krijg je al snel een beter beeld van de staat van het oppervlak.

Door met je hand over het oppervlak te vegen, kun je beoordelen of er stoffigheid op zit.

Door te krabben, kun je een inschatting maken van de stabiliteit van de ondergrond.

Door vochtig te borstelen of water te druppelen, kun je de mate van zuiging bepalen.

Deze controles helpen om bewuster naar de ondergrond te kijken. Want een gladde, gesloten ondergrond vraagt iets anders dan een droge, zuigende of poederende ondergrond.

De ondergrond bepaalt de voorstrijk
Een gladde of gesloten ondergrond heeft minder hechtoppervlak dan een ruwe ondergrond. Om een goede hechting te ondersteunen, kan op gladde, zwak zuigende of niet-zuigende ondergronden een voorstrijk met korrel nodig zijn. Die korrel vergroot het oppervlak en geeft de volgende laag meer grip.

Bij wandegalisaties heeft zo’n korrel nog een bijkomend voordeel: de mortel glijdt tijdens het aanbrengen en afreien minder snel weg. Bij vloeregalisaties in dunne laagdiktes kan een voorstrijk met korrel juist minder wenselijk zijn, omdat de egalisatie daardoor minder goed kan vloeien. Daarom kijk je niet alleen naar de ondergrond, maar ook naar de toepassing die erop volgt.

Droge, zuigende of poederende ondergronden vragen weer een andere aanpak. Het uitharden van gips- en cementgebonden producten is een chemisch proces waarbij water nodig is. Als de ondergrond dat water te snel opzuigt, kan dit proces worden verstoord. Producten kunnen dan verpoederen of onvoldoende hechten. In zulke gevallen is een zuigkrachtregulerende voorstrijk met voldoende hechtkracht van belang.

Wat doet voorstrijk precies?
De belangrijkste kenmerken van voorstrijken kunnen zijn:

• Verlagen van de absorptie van de ondergrond.
• Vastzetten van losse delen.
• Verbeterde aanhechting van de volgende bewerkingslaag.
• Gelijkmatige droging en doorharding van de volgende bewerkingslaag.
• Voorkomen van vochtdoorslag: vormen van een barrière / membraan.
• Betere vloei van de egalisatielaag.

Waarom zeggen we ‘kunnen zijn’?
Omdat al deze eigenschappen zelden in één product verenigd zullen zijn. Bovenstaande opsomming is een verzameling van eigenschappen van de diverse soorten voorstrijk die er bestaan. Er bestaat dus, helaas, geen universeel voorstrijkproduct. Iedere bewerking heeft vaak een eigen specifieke soort voorstrijkmiddel nodig en dat maakt het kiezen van het juiste product er vaak niet makkelijker op.

Enkele praktijkvoorbeelden
Als je gaat egaliseren zonder vooraf te primeren, vloeit je egaline minder goed. Dit komt omdat het vocht uit de egaline in de ondergrond trekt. Je egalisatie slaat dan neer. Een egaal aangebrachte voorstrijk vereffent de spanning en bevordert dus de vloei en het zelfnivellerende karakter van de egaline.

Een tweede, vaak voorkomende valkuil is stof. Hoe goed je ook stofzuigt, je krijgt nooit alle stof weg. Hierdoor heb je een mindere hechting en loop je het risico van onthechting. Een goed voorstrijkmiddel zet het resterende stof ‘vast’. Natuurlijk dient het stof vooraf wel zoveel mogelijk weggenomen te worden.

Ook bij wanden speelt de juiste voorstrijk een praktische rol. Een ondergrond die te glad is, geeft de mortel onvoldoende grip. Een ondergrond die te sterk zuigt, haalt juist te snel vocht uit het product. In beide gevallen kan de afwerking minder goed tot zijn recht komen.

Verwerking: wacht niet te lang
Wacht nadat de voorstrijk is aangebracht niet te lang met de volgende bewerking. Wederom kan stof uit de omgeving zich vastzetten op de geprimerde muren/vloeren, waardoor het effect sterk wordt verminderd.

Mocht de zuiging uit de ondergrond zeer sterk zijn, dan kan het nodig zijn een tweede laag aan te brengen. Doe dit meteen, zogenoemd nat-in-nat, maar overdrijf niet door een veel te dikke laag aan te brengen. En let goed op het afplakken van de niet te behandelen bouwdelen of omgeving. De meeste voorstrijken hechten hardnekkig, ook daar waar niet wenselijk, en zijn in uitgeharde toestand moeilijk weer te verwijderen.

Aanbrengen kan met een veelvoud aan materialen. Vaak worden grote oppervlakken met een roller gedaan of zelfs met spuitapparatuur.

Is voorstrijken dan een vak apart?
Nee, wij denken van niet. Gebruik het nuchtere verstand en weet waar je mee bezig bent. Kijk naar de ondergrond, test waar nodig de zuiging en stabiliteit, en kies een voorstrijk die past bij de volgende bewerking.

Bij twijfel over jouw specifieke situatie of moeilijkheden om tot de juiste keuze te komen, vraag je het onze experts. Die staan altijd klaar met raad en daad.